Czy możemy przywrócić wspomnienia, które utraciliśmy?

Wpis z serii zapytaj lekarza.

Pytanie: w jaki sposób przechowujemy wspomnienia w naszym mózgu i czy jest nadzieja, że pewnego dnia będziemy w stanie przywrócić utracone wspomnienia?

Odpowiedź: pamiętamy tylko niewielki ułamek wydarzeń z naszego życia. Widoki i dźwięki każdej świadomej chwili mogłyby stać się wspomnieniem. Ale tylko wtedy, gdy chwila wydaje się ważna, pamiętamy ją, przynajmniej przez jakiś czas. Pamiętam promienne piękno twarzy mojej żony w dniu naszego ślubu, w chwili, gdy podniosła welon.

Pyta pan, co się dzieje, kiedy przechowujemy wspomnienia, a kiedy je pamiętamy. W ciągu ostatnich 30 lat zaczęliśmy to rozumieć. Aby przekształcić moment w rzeczywistą pamięć krótkotrwałą, przechowujemy to wspomnienie w kawałkach – każdy kawałek przechowywany w innym regionie mózgu. Poszczególne fragmenty zawierają widok, dźwięk, reakcję emocjonalną, jaką mieliśmy w danym momencie, miejsce, w którym się to wydarzyło, oraz czas, w którym się to wydarzyło w stosunku do innych wspomnień. Wszystkie te fragmenty pamięci są splatane razem w tak zwany engram pamięciowy – spójną kombinację wszystkich fragmentów. Splatanie odbywa się poprzez wzmocnienie połączeń między komórkami mózgowymi: momenty oceniane jako ważne skłaniają do silniejszych połączeń.

Aby przywołać konkretne wspomnienie, część mózgu zwana hipokampem pobiera engram, czyli indeks różnych regionów mózgu, w których przechowywane są fragmenty tego wspomnienia.

Ostatnie eksperymenty na myszach pokazują, że jeśli hipokamp jest tymczasowo osłabiony, dostęp do pamięci zostanie tymczasowo utracony: hipokamp na krótko „zapomina” engram, który łączy fragmenty pamięci. Ale pamięć wciąż tam jest, przechowywana w tych regionach mózgu. Kiedy badania te zostały opublikowane, niektórzy zastanawiali się, czy oznacza to, że niektóre utracone wspomnienia mogą zostać przywrócone u ludzi.

Istnieją dwa sposoby, w jakie wspomnienia mogą zostać „utracone” wraz z wiekiem. Jednym z nich jest po prostu to, że nie znaleźliśmy odpowiedniej wskazówki, która umożliwiłaby nam dostęp do wspomnienia. Przy odpowiedniej wskazówce – widząc właściwą osobę, słysząc właściwą muzykę lub czując właściwy zapach – możemy nagle przywołać całe wspomnienie. Engram pamięciowy jest nienaruszony, ale wspomnienia mogą również z czasem ulegać degradacji, co niestety dzieje się z większością starych wspomnień. Większość utraconych wspomnień w chorobie Alzheimera i innych demencjach ulega degradacji i prawdopodobnie nigdy nie będzie można ich odzyskać.

Zaczynamy rozumieć fizyczne i chemiczne połączenia, które zachodzą w mózgu, gdy wspomnienia są formowane i przywoływane. Pamięć to nie magia: nauka właśnie ją odkrywa. To ekscytujące. Ale nie tak ekscytujące, jak możliwość przywołania, kiedy tylko zechcę, wspomnienia twarzy mojej żony w chwili, gdy braliśmy ślub.